Xét xử vắng mặt bị cáo được không? Quy định mới nhất CKL

Việc xét xử vắng mặt bị cáo được không là một trong những vấn đề pháp lý phức tạp và được quan tâm trong tố tụng hình sự. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành, đặc biệt là các sửa đổi, bổ sung mới nhất, Tòa án có thể tiến hành xét xử ngay cả khi bị cáo không có mặt tại phiên tòa trong một số trường hợp cụ thể. Công ty Luật Công Khánh (CKL) sẽ giúp quý vị hiểu rõ hơn về các điều kiện và thủ tục liên quan đến vấn đề này, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên được tôn trọng.

Những thay đổi trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2025) và Thông tư liên tịch số 05/2025/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC đã làm rõ hơn các tình huống mà Tòa án có thể đưa ra phán quyết khi xét xử vắng mặt bị cáo.

 

Xét xử vắng mặt bị cáo được không? Các trường hợp theo luật mới nhất

Theo Khoản 2 Điều 290 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2025), Tòa án chỉ có thể xét xử vắng mặt bị cáo trong 04 trường hợp cụ thể. Điều này nhằm đảm bảo tính chặt chẽ và công bằng của quy trình tố tụng, đồng thời giải quyết các vụ án hiệu quả hơn.

Thông tư liên tịch số 05/2025/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC cũng đã hướng dẫn chi tiết các tình huống này, giúp các cơ quan tố tụng áp dụng thống nhất.

Bị cáo trốn hoặc không xác định được nơi cư trú và việc truy nã không có kết quả

Đây là trường hợp phổ biến khi xét xử vắng mặt bị cáo. Nếu bị cáo đã bỏ trốn hoặc không thể xác định được nơi cư trú, và cơ quan chức năng đã thực hiện các biện pháp truy nã nhưng không có kết quả, Tòa án có thể quyết định tiến hành xét xử.

Điều 4 Thông tư liên tịch 05/2025/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC quy định rõ ràng về điều kiện để ban hành bản kết luận điều tra đề nghị truy tố, bản cáo trạng và sau đó là xét xử vắng mặt bị can, bị cáo trong tình huống này. Cụ thể như sau:

Bị can, bị cáo trốn là trường hợp bị can, bị cáo cố ý trốn tránh, vắng mặt, cơ quan tiến hành tố tụng không giao được giấy triệu tập cho bị can, bị cáo hoặc đã giao giấy triệu tập nhưng bị can, bị cáo không chấp hành, trình diện theo giấy triệu tập mà không vì lý do bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc che giấu tung tích, nơi cư trú, nơi làm việc, nơi học tập nhằm không chấp hành quyết định, yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng.

Không biết bị can, bị cáo ở đâu là trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng đã tiến hành các hoạt động xác minh theo quy định pháp luật nhưng không xác định được bị can, bị cáo ở đâu.

Việc truy nã không có kết quả là trường hợp Cơ quan điều tra đã ra quyết định truy nã bị can, bị cáo, áp dụng các biện pháp xác minh, truy bắt bị can, bị cáo nhưng đến khi hết thời hạn điều tra, hết thời hạn truy tố, hết thời hạn chuẩn bị xét xử hoặc hết thời hạn theo quy định tại khoản 3 Điều 7 của Thông tư liên tịch này mà bị can, bị cáo không đầu thú hoặc không bắt được bị can, bị cáo.

Bị cáo đang ở nước ngoài và không thể triệu tập đến phiên tòa

Đối với các vụ án có bị cáo đang sinh sống, làm việc ở nước ngoài, việc triệu tập họ về Việt Nam để tham gia phiên tòa đôi khi gặp khó khăn hoặc không khả thi. Trong trường hợp này, nếu việc triệu tập không thể thực hiện được, Tòa án vẫn có thể xét xử vắng mặt bị cáo theo quy định pháp luật.

Được thể hiện rõ tại điểm b khoản 1 Điều 4 Thông tư liên tịch 05/2025/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC quy định: “Bị can, bị cáo đang ở nước ngoài mà không thể triệu tập để phục vụ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử là trường hợp có căn cứ xác định bị can, bị cáo đã xuất cảnh nhưng chưa có thông tin nhập cảnh và không xác định được nơi đang sinh sống, làm việc, học tập của bị can, bị cáo ở nước ngoài, không triệu tập, dẫn độ được bị can, bị cáo để phục vụ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử hoặc trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng có căn cứ xác định nơi đang sinh sống, làm việc, học tập của bị can, bị cáo ở nước ngoài, đã triệu tập, đã yêu cầu dẫn độ nhưng không thể đưa được bị can, bị cáo trở về Việt Nam để phục vụ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.”

Quy định này giúp đảm bảo công lý được thực thi mà không bị trì hoãn vô thời hạn do yếu tố địa lý.

Bị cáo tự nguyện đề nghị xét xử vắng mặt và Hội đồng xét xử chấp nhận

Không phải lúc nào bị cáo cũng vắng mặt bất khả kháng. Trong một số tình huống, bị cáo có thể chủ động đề nghị Tòa án xét xử vắng mặt mình. Nếu xét thấy yêu cầu này là hợp lý và việc vắng mặt không ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình xét xử, Hội đồng xét xử có thể chấp thuận.

Tuy nhiên, quyết định này phải được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo quyền lợi của bị cáo và các bên liên quan vẫn được bảo vệ.

Bị cáo vắng mặt vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan và sự vắng mặt của bị cáo không gây trở ngại cho việc xét xử

Trường hợp cuối cùng để xét xử vắng mặt bị cáo là khi bị cáo không thể có mặt tại phiên tòa do các sự kiện bất khả kháng (như thiên tai, dịch bệnh) hoặc các trở ngại khách quan khác (như ốm đau nặng, tai nạn). Điều quan trọng là sự vắng mặt này không được gây trở ngại cho việc xét xử.

Tòa án sẽ xem xét kỹ lưỡng tính chất và mức độ của sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan trước khi quyết định.

Điều kiện và thủ tục xét xử vắng mặt bị cáo theo quy định

Để việc xét xử vắng mặt bị cáo được không diễn ra hợp pháp và đúng đắn, các cơ quan tố tụng phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện và thủ tục được quy định trong pháp luật hiện hành.

Điều 7 Thông tư liên tịch 05/2025/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC đã hướng dẫn chi tiết về quy trình này. Tòa án có trách nhiệm phải kiểm tra đầy đủ hồ sơ, tài liệu và chứng cứ có trong vụ án.

Việc kiểm tra này nhằm đảm bảo rằng các điều kiện để tiến hành xét xử vắng mặt bị cáo đã thực sự được đáp ứng, và việc đưa ra phán quyết sẽ dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc, không gây oan sai.

Quy trình bao gồm việc thu thập đầy đủ bằng chứng, thông báo công khai (nếu cần), và đảm bảo bị cáo (hoặc người đại diện hợp pháp) đã được thông tin về quyền và nghĩa vụ của mình, ngay cả khi họ không có mặt trực tiếp tại phiên tòa.

Quyền lợi của bị cáo và những lưu ý pháp lý quan trọng khi xét xử vắng mặt

Mặc dù việc xét xử vắng mặt bị cáo là một quy định cần thiết trong một số trường hợp, nhưng pháp luật vẫn đảm bảo các quyền cơ bản của bị cáo được bảo vệ.

Bị cáo vẫn có quyền kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án dù vắng mặt trong phiên xét xử sơ thẩm. Việc này giúp đảm bảo nguyên tắc hai cấp xét xử, cho phép bị cáo có cơ hội xem xét lại vụ án của mình.

Các cơ quan tiến hành tố tụng cần thực hiện đúng quy định để tránh vi phạm tố tụng. Điều này bao gồm việc đảm bảo thông báo triệu tập, tống đạt các văn bản tố tụng theo đúng quy định pháp luật cho bị cáo hoặc người đại diện của họ.

Trong mọi trường hợp, việc có sự hỗ trợ của luật sư là vô cùng quan trọng. Luật sư sẽ đại diện cho bị cáo, bảo vệ quyền lợi của họ, kiểm tra tính hợp pháp của các thủ tục tố tụng và đưa ra các lập luận pháp lý cần thiết, ngay cả khi bị cáo không thể có mặt.

Câu Hỏi Thường Gặp

Việc xét xử vắng mặt bị cáo có cần thông báo trước cho bị cáo không?

Có. Theo quy định pháp luật hiện hành, các cơ quan tố tụng phải thực hiện các biện pháp cần thiết để thông báo cho bị cáo hoặc người đại diện hợp pháp của họ về thời gian, địa điểm xét xử. Ngay cả trong trường hợp bị cáo bỏ trốn hoặc không xác định được nơi cư trú, Tòa án vẫn phải thực hiện các thủ tục niêm yết công khai hoặc thông báo rộng rãi theo quy định của pháp luật để đảm bảo tính minh bạch và quyền được biết của bị cáo.

Bị cáo vắng mặt có được quyền kháng cáo bản án không?

Hoàn toàn có. Dù bị cáo không có mặt tại phiên tòa sơ thẩm, họ vẫn có quyền kháng cáo bản án hoặc quyết định của Tòa án theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Đây là một quyền cơ bản nhằm đảm bảo công bằng và nguyên tắc hai cấp xét xử. Thời hạn kháng cáo và thủ tục kháng cáo vẫn được áp dụng như đối với bị cáo có mặt.

Tòa án có thể tự ý quyết định xét xử vắng mặt bị cáo mà không có lý do chính đáng không?

Không. Tòa án chỉ có thể xét xử vắng mặt bị cáo khi thuộc một trong các trường hợp cụ thể được quy định tại Khoản 2 Điều 290 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và Điều 7 Thông tư liên tịch 05/2025/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC. Các trường hợp này bao gồm:

• Bị cáo trốn hoặc không biết bị cáo ở đâu và việc truy nã không có kết quả;
• Bị cáo đang ở nước ngoài và không thể triệu tập đến phiên tòa;
• Bị cáo đề nghị xét xử vắng mặt và được Hội đồng xét xử chấp nhận;
• Nếu sự vắng mặt của bị cáo không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan và sự vắng mặt của bị cáo không gây trở ngại cho việc xét xử.

Tòa án phải kiểm tra đầy đủ hồ sơ, tài liệu và chứng cứ trước khi đưa ra quyết định này. Việc áp dụng các quy định này phải tuân thủ chặt chẽ các điều kiện và thủ tục theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và Thông tư liên tịch số 05/2025/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC.

Với kinh nghiệm và chuyên môn sâu rộng trong lĩnh vực hình sự, liên hệ Công Khánh Luật sẽ cung cấp sự hỗ trợ pháp lý toàn diện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của quý vị. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn chuyên nghiệp để đảm bảo mọi vấn đề được giải quyết đúng pháp luật.

 

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý trực tiếp. Để được hỗ trợ chính xác, vui lòng liên hệ Công Khánh Luật.