Hợp đồng kinh tế vô hiệu khi nào? Cập nhật Bộ luật Dân sự 2015

Trong hoạt động kinh doanh, việc xác lập các hợp đồng kinh tế là điều tất yếu. Tuy nhiên, không phải hợp đồng nào cũng có giá trị pháp lý tuyệt đối. Vậy hợp đồng kinh tế vô hiệu khi nào? Việc nắm rõ các quy định về hợp đồng vô hiệu là vô cùng quan trọng để doanh nghiệp tránh rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Bài viết này, sẽ làm rõ các trường hợp hợp đồng dân sự (bao gồm cả các hợp đồng trong lĩnh vực kinh doanh) bị tuyên bố vô hiệu theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, đặc biệt chú trọng các yếu tố lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.

Hợp đồng kinh tế vô hiệu khi nào? Những điều cần biết về hợp đồng dân sự vô hiệu

Hợp đồng dân sự được xem là vô hiệu khi không đáp ứng đủ các điều kiện có hiệu lực theo quy định của pháp luật. Một hợp đồng vô hiệu sẽ không phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, có nhiều trường hợp dẫn đến việc một giao dịch dân sự, trong đó có hợp đồng, bị vô hiệu.

Các trường hợp hợp đồng dân sự vô hiệu theo Bộ luật Dân sự 2015

Hợp đồng dân sự có thể bị vô hiệu trong các trường hợp sau:

• Vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội: Theo Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có mục đích và nội dung vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội thì vô hiệu. Điều cấm của luật là những quy định của luật không cho phép chủ thể thực hiện những hành vi nhất định. Đạo đức xã hội là những chuẩn mực ứng xử chung trong đời sống xã hội, được cộng đồng thừa nhận và tôn trọng.
• Vô hiệu do giả tạo: Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015 quy định giao dịch dân sự giả tạo nhằm che giấu một giao dịch khác thì giao dịch giả tạo vô hiệu, còn giao dịch bị che giấu vẫn có hiệu lực (trừ khi giao dịch đó cũng vô hiệu).
• Vô hiệu do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự xác lập: Điều 125 Bộ luật Dân sự 2015 điều chỉnh các trường hợp này, cũng như người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện hợp đồng.
• Vô hiệu do người xác lập không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình: theo Điều 128 Bộ Luật dân sự 2015 quy định: Người có năng lực hành vi dân sự nhưng đã xác lập giao dịch vào đúng thời điểm không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự đó là vô hiệu.
• Vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép: Đây là một trong những trường hợp phổ biến nhất, được quy định cụ thể tại Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015.
• Vô hiệu do bị nhầm lẫn: Điều 126 Bộ luật Dân sự 2015 là Trường hợp giao dịch dân sự được xác lập có sự nhầm lẫn làm cho một bên hoặc các bên không đạt được mục đích của việc xác lập giao dịch thì bên bị nhầm lẫn có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu, trừ trường hợp khác theo quy định.
• Vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức: Điều 129 Bộ luật Dân sự 2015 quy định giao dịch dân sự vi phạm quy định điều kiện có hiệu lực về hình thức sẽ vô hiệu, trừ một số trường hợp được pháp luật cho phép khắc phục.

Các trường hợp trên đều có thể khiến hợp đồng kinh tế bị vô hiệu nếu vi phạm các điều kiện tương ứng.

Điều kiện để tuyên bố hợp đồng vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép

Trường hợp hợp đồng vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép là vấn đề cần đặc biệt quan tâm trong giao dịch kinh tế. Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ ràng về vấn đề này.

Khi một bên tham gia giao dịch dân sự do bị lừa dối hoặc bị đe dọa, cưỡng ép thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự đó là vô hiệu.

Thế nào là lừa dối, đe dọa, cưỡng ép trong hợp đồng kinh tế vô hiệu?

• Lừa dối: Là hành vi cố ý của một bên hoặc của người thứ ba nhằm làm cho bên kia hiểu sai lệch về chủ thể, tính chất của đối tượng hoặc nội dung của giao dịch dân sự nên đã xác lập giao dịch đó. Ví dụ, cung cấp thông tin sai sự thật về chất lượng sản phẩm, dịch vụ hoặc năng lực của đối tác.
• Đe dọa, cưỡng ép: Là hành vi cố ý của một bên hoặc người thứ ba làm cho bên kia buộc phải thực hiện giao dịch dân sự nhằm tránh thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, nhân phẩm, tài sản của mình hoặc của người thân thích của mình. Đây là những hành vi gây áp lực tinh thần hoặc vật chất để buộc đối tác phải ký kết hợp đồng.

Nếu doanh nghiệp của bạn phải ký kết một hợp đồng dưới tác động của các hành vi này, bạn hoàn toàn có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng đó vô hiệu.

Thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng kinh tế vô hiệu

Theo Điều 132 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép là 02 năm.

Thời điểm bắt đầu tính thời hiệu là:

• Kể từ ngày người bị nhầm lẫn, bị lừa dối biết hoặc phải biết giao dịch được xác lập do bị nhầm lẫn, do bị lừa dối;
• Kể từ ngày người có hành vi đe dọa, cưỡng ép chấm dứt hành vi đe dọa, cưỡng ép.

Doanh nghiệp cần lưu ý mốc thời gian này để kịp thời thực hiện quyền khởi kiện, tránh mất đi cơ hội bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi hợp đồng kinh tế vô hiệu.

Hậu quả pháp lý khi hợp đồng kinh tế vô hiệu và cách bảo vệ quyền lợi

Khi hợp đồng kinh tế vô hiệu, nó sẽ không được công nhận về mặt pháp lý và dẫn đến những hậu quả nhất định cho các bên tham gia.

Hậu quả pháp lý chung của hợp đồng vô hiệu

Theo Điều 407 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng bị vô hiệu khi vi phạm các quy định về giao dịch dân sự vô hiệu từ Điều 123 đến Điều 133 của Bộ luật này. Hậu quả pháp lý khi một hợp đồng vô hiệu là:

• Các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
• Bên nào có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Điều này có nghĩa là mọi quyền và nghĩa vụ được xác lập từ hợp đồng đó đều không có giá trị, và các bên phải trả lại cho nhau những gì đã trao đổi như chưa từng có hợp đồng.

Cách bảo vệ quyền lợi khi hợp đồng kinh tế vô hiệu

Để bảo vệ quyền lợi của mình khi nghi ngờ một hợp đồng kinh tế vô hiệu, doanh nghiệp cần:

• Thu thập đầy đủ chứng cứ liên quan đến hành vi lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc các yếu tố khác làm hợp đồng vô hiệu.
• Kịp thời yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng vô hiệu trong thời hiệu quy định.
• Tìm kiếm sự tư vấn pháp lý từ các luật sư chuyên nghiệp để được hỗ trợ đánh giá vụ việc và thực hiện các thủ tục cần thiết.

Việc hiểu rõ hợp đồng kinh tế vô hiệu khi nào và các quy định pháp luật liên quan sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong mọi giao dịch. Để được tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ pháp lý toàn diện, đừng ngần ngại liên hệ Công Khánh Luật.

Câu Hỏi Thường Gặp

Hợp đồng kinh tế vô hiệu có phải là không có giá trị pháp lý?

Đúng vậy. Khi một hợp đồng kinh tế bị tuyên bố vô hiệu, nó sẽ không phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập. Các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu và hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Thời hiệu yêu cầu tuyên bố hợp đồng kinh tế vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa là bao lâu?

Theo Điều 132 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng dân sự vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép là 02 năm. Thời hiệu này được tính kể từ ngày người bị nhầm lẫn, bị lừa dối biết hoặc phải biết giao dịch được xác lập do bị nhầm lẫn, do bị lừa dối hoặc người có hành vi đe dọa, cưỡng ép chấm dứt hành vi đe dọa, cưỡng ép.

Người thứ ba có thể yêu cầu tuyên bố hợp đồng kinh tế vô hiệu không?

Người thứ ba hoàn toàn có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng kinh tế vô hiệu nếu họ chứng minh được hợp đồng đó xâm phạm trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của chính họ. Ví dụ: Khi các bên ký kết hợp đồng giả tạo nhằm che giấu một giao dịch khác hoặc trốn tránh nghĩa vụ trả nợ, bồi thường với người thứ ba (theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015).

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý trực tiếp. Để được hỗ trợ chính xác, vui lòng liên hệ Công Khánh Luật.